10 συμβουλές για υγιεινή διατροφή των παιδιών

1)Βάλτε στην καθημερινή τους διατροφή τα φρούτα και τα λαχανικά(1 ποτήρι χυμό, ένα μπωλ φρουτόκρεμα  ή φρουτοσαλάτα,3 κουταλιές σούπας λαχανικά μαγειρεμένα ή σαλάτα κι ένα φρούτο είναι απαραίτητα να καταναλώνονται κάθε μέρα από τα παιδιά).
2)Αποφύγετε να τρώνε κόκκινο κρέας πάνω από 2 φορές την εβδομάδα, προτιμείστε το λευκό κρέας όπως κοτόπουλο και γαλοπούλα.
3)Μαγειρεύετε πάντοτε με ελαιόλαδο.
4)Δώστε τους να καταναλώνουν άπαχα γαλακτοκομικά προϊόντα όπως light τυρί και γάλα(σε παιδιά πάνω από 2 ετών).
5)Το ψάρι είναι απαραίτητο στην διατροφή τους 2 φορές την εβδομάδα, μια φορά την εβδομάδα μπορούν να καταναλώσουν λιπαρό ψάρι όπως σκουμπρί ή σολωμό που είναι πλούσια σε ω-3 λιπαρά οξέα.
6)Αποφύγετε τα τηγανιτά, τα αλμυρά και τα γλυκά.
7)Μην τους δίνετε τροφές που περιέχουν συντηρητικά και χρωστικές.
8)Μην παραλείπετε γεύματα, τηρείτε το πρόγραμμα των 5 γευμάτων την ημέρα, με το βραδυνό να είναι το ελαφρύτερο γεύμα.
9)Μην τα επιβραβεύετε ποτέ με προσφορά φαγητού, μάθετέ τα να μην τρώνε βιαστικά και να μασάνε καλά.
10)Τέλος πολύ σημαντικό είναι να καταναλώνουν πολλά υγρά , κυρίως νερό.

Προληπτικός έλεγχος στη σχολική ηλικία

Το Δημοτικό Σχολείο είναι ένα νέο μαθησιακό και κοινωνικό περιβάλλον για το παιδί, το οποίο και καλείται σε ηλικία 6 ετών περίπου να ανταπεξέλθει σε νέες απαιτήσεις και να αναπτύξει πνευματικές και αθλητικές δραστηριότητες.
Για την ομαλή ένταξη και προσαρμογή του, βασική σημασία έχει η διασφάλιση της καλύτερης δυνατής υγείας του.
Πρωταρχικά απαιτείται προληπτικός έλεγχος σε ετήσια βάση τουλάχιστον, μέσα στα πλαίσια της χορήγησης του πιστοποιητικού υγείας που ζητείται από το σχολείο του. Την κύρια ευθύνη αναλαμβάνει ο οικογενειακός παιδίατρος. Αρχικά λαμβάνεται πλήρες ιστορικό του παιδιού με όλες τις ασθένειες του κατά το παρελθόν, αλλεργίες, κληρονομικά νοσήματα, τους εμβολιασμούς που έχουν πραγματοποιηθεί κλπ. Στην συνέχεια ακολουθεί μια γενική κλινική εξέταση των συστημάτων του (γενική εκτίμηση κι επισκόπηση,έλεγχος του αναπνευστικού,καρδιαγγειακού, μυοσκελετικού και νευρικού συστήματος, Ω.ΡΛ εκτίμηση, εξέταση των οφθαλμών, του δέρματος και των δοντιών, πνευματική και ψυχοκοινωνική εκτίμηση). Με αυτόν τον τρόπο ανιχνεύονται παθολογικές διαταραχές. Εφόσον καταγραφούν εμφανή ή και πιθανά παθολογικά ευρήματα, ο μαθητής παραπέμπεται σε ειδικό ιατρό για πιο λεπτομερή εξέταση, κατάλληλη διάγνωση και θεραπεία.
Βασικής σημασίας είναι η εξέταση από Οδοντίατρο η οποία πρέπει να πραγματοποιείται ετησιώς, για την έγκαιρη διάγνωση και πρόληψη τυχόν προβλημάτων (τερηδόνα, ουλίτιδα, ορθοδοντικές ανωμαλίες). Στην ηλικία αυτή τα νεογιλά δόντια αντικαθίστανται από τα μόνιμα, που σταδιακά αρχίζουν να ανατέλλουν. Επίσης τα δόντια των παιδιών σε αυτήν την ηλικία νεογιλά και μόνιμα χαλάνε πολύ γρήγορα γιατί δεν έχουν διαπλαστεί σωστά και τους λείπει ένα βασικό συστατικό, το φθόριο. Η προληπτική οδοντιατρική με συχνό κλινικό έλεγχο των δοντιών, καθαρισμό και φθορίωση,εμφράξεις οπών και σχισμών, μας επιτρέπει να έχουμε παιδιά με γερά δόντια και στοματικά υγιείς μελλοντικά ενήλικες.
Άλλοι ειδικοί ιατροί που ενδέχεται να χρειαστεί να εξετάσουν ένα παιδί σε αυτή την ηλικία είναι ο Οφθαλμίατρος (μυωπία, αστιγματισμός κλπ.), ο Ω.Ρ.Λ (διαταραχές οκοής, ομιλίας, ροχαλητό, ωτίτιδες), ο Ορθοπεδικός (σκολίωση, κύφωση), ο Καρδιολόγος(φυσήματα, αρρυθμίες, υπέρταση), ο Πνευμονολόγος, ο Αλλεργιολόγος (βρογχικό άσθμα, έκζεμα), ο Αναπτυξιολόγος (διαταραχές λόγου, ανάπτυξης, μαθησιακές διαταραχές), ο Διαιτολόγος-Ενδοκρινολόγος (παχυ­σαρκία, ορμονικές ανωμαλίες).
Επίσης εργαστηριακός έλεγχος αίματος, εφόσον δεν έχει γίνει πρόσφατα, κρίνεται απαραίτητος. (γενική εξέταση αίματος, σίδηρος ορού, βιοχημικός - ηπατολο­γικός -ενδοκρινολογικός - λιπιδαιμικός έλεγχος, σάκ­χαρο αίματος κλπ.).
Συγκεντρώνοντας όλα τα ευρήματα και τις παρατηρήσεις από τις εξετάσεις συμπληρώνεται το πιστοποιητικό υγείας, που χορηγείται στους γονείς και μέσω αυτών στο σχολείο του παιδιού. Ταυτοχρόνα συνίσταται επανάληψη του προληπτικού ελέγχου και ολοκλήρωση των εμβολιασμών που υπολείπονται ενώ επισημαίνεται η αναγκαιότητα εφαρμογής των ιατρικών συμβουλών και οδηγιών.
Τελειώνοντας, τονίζεται η προτεραιότητα της πρόληψης έναντι της θεραπείας και η μεγάλη σημασία της προληπτικής ιατρικής για την διασφάλιση της υγείας των παιδιών μας.Ας μη βλέπουμε λοιπόν το χαρτάκι που μας δίνει το σχολείο κάθε Σεπτέμβριο να συμπληρώσουμε σαν κάτι τυπικό αλλά σαν μια ευκαιρία για προληπτικό έλεγχο που έχει μεγάλη σημασία για τα παιδιά.

Άλγη ανάπτυξης

Τα άλγη ανάπτυξης είναι η πιο κοινή αιτία επαναλαμβανόμενου πόνου των άκρων κατά την παιδική ηλικία. Τα άλγη ανάπτυξης χαρακτηρίζονται ως βύθιος πόνος στους μύες που είναι συνήθως αμφοτερόπλευρος κι εμφανίζεται αργά στην ημέρα ή το βράδυ χωρίς να συνοδεύεται με χωλότητα ή περιορισμένη κινητικότητα.
Δεν υπάρχει ιστορικό τραύματος ή μόλυνσης, και η φυσική εξέταση δεν μας δίνει παθολογικά ευρήματα. Οι περιοχές που εμπλέκονται πιο συχνά περιλαμβάνουν τους μηρούς, τις γάμπες, την περιοχή πίσω από τα γόνατα και σπάνια τα αντιβράχια και τον κορμό. Συνήθως ο πόνος δεν εντοπίζεται στις αρθρώσεις, οπότε αν το παιδί διαμαρτυρηθεί για αρθρικό πόνο πρέπει να αποκλειστούν άλλες αιτίες.
Τα άλγη ανάπτυξης μπορεί να συμβούν κατά τη διάρκεια της ημέρας ή το βράδυ και μερικές φορές να είναι τόσο έντονα που να ξυπνήσουν το παιδί από τον ύπνο.
Αιτίες
Φαίνεται να υπάρχει κάποια συσχέτιση μεταξύ της εμφάνισης του πόνου και της ταχείας φάσης της αύξησης με το κλείσιμο των επιφύσεων. Ο όρος άλγη ανάπτυξης χρησιμοποιείται, επειδή η κατάσταση αυτή εμφανίζεται μόνο στα παιδιά και όχι στην ενήλικη ζωή (μετά τη διακοπή της ανάπτυξης).
Η ακριβής παθογένεια των αλγών ανάπτυξης είναι άγνωστη. Πολλές αιτίες έχουν προταθεί, όπως παραμορφώσεις, ορθοπεδικές ανωμαλίες, και ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Μελέτες έχουν δείξει ότι υπάρχει μια οικογενειακή επίπτωση της κατάστασης και συνοδεύονται συνήθως από συναισθηματικές διαταραχές του παιδιού.

Θεραπεία
 Η θεραπεία για την πάθηση αυτή είναι εμπειρική. Δίδονται αναλγητικά όπως (παρακεταμόλη) και συμβουλές για ξεκούραση των άκρων, μασάζ και εφαρμογή θερμών επιθεμάτων για ανακούφιση. Οι γονείς και το παιδί πρέπει να διαβεβαιωθούν ότι δεν υπάρχει καμία σοβαρή οργανική νόσος και ότι το πρόβλημα θα υποχωρήσει. Είναι χρήσιμο να εξερευνήσετε την οικογενειακή κατάσταση σε μια αναζήτηση για ψυχοκοινωνικό στρες της οικογένειας. Τα άλγη ανάπτυξης δεν έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες και αντιπροσωπεύουν μια καλοήθη κατάσταση.

Παιδική παχυσαρκία

Πιθανόν να έχετε ήδη ακούσει ότι είμαστε η γενιά με τα πιο υπέρβαρα παιδιά στην ιστορία. Στις 21 Ιανουαρίου 2011, το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), κυκλοφόρησε καινούργια στατιστικά στοιχεία. Αυτό που είναι εκπληκτικό είναι ότι το πρόβλημα δεν μένει το ίδιο, αλλά συνεχίζει να αυξάνεται, χρόνο με το χρόνο.
Δεν υπήρξε καμία αύξηση μεταξύ του 1960 και του 1980, αλλά από το 1980 και μετά το ποσοστό των υπέρβαρων παιδιών έχει αρχίσει να αυξάνεται επικίνδυνα. Σύμφωνα με το CDC, το 17% ή 12,5 εκατομμύρια παιδιά και έφηβοι είναι παχύσαρκοι.
Η παχυσαρκία στα παιδιά έχει γίνει κυριολεκτικά επιδημία. Αν δεν φροντίσουμε να διδάξουμε στα παιδιά την υγιεινή διατροφή, οι προοπτικές για τη μακροπρόθεσμη υγεία τους θα είναι ζοφερές.

Τι είναι η παχυσαρκία;

Η παχυσαρκία, είναι η γενικευμένη συσσώρευση λίπους τόσο κάτω από το δέρμα αλλά και σ’ ολόκληρο το σώμα. Μερικά παιδιά είναι μεγαλόσωμα επειδή έχουν κατασκευαστικά μεγάλο και βαρύ σκελετό, το αυξημένο βάρος δεν δηλώνει απαραίτητα παχυσαρκία. Υπάρχουν γενικές κατευθυντήριες γραμμές για το πιο είναι κατάλληλο βάρος ανάλογα με ύψος του παιδιού.
Η παχυσαρκία συνήθως προκαλείται από υπερβολική λήψη φαγητού σε συνδυασμό με λιγότερη σωματική δραστηριότητα από τις ατομικές ανάγκες. Ορισμένα παιδιά έχουν κληρονομήσει μια γενετική προδιάθεση για παχυσαρκία. Μπορεί να ακολουθούν την ίδια διατροφή, όπως άλλα λεπτότερα παιδιά, αλλά αποθηκεύουν τις περισσότερες από τις θερμίδες που προσλαμβάνουν ως λίπος.
Το σώμα αποθηκεύει το νέο λίπος είτε με την αύξηση του αριθμού των λιποκυττάρων ή με αύξηση του μεγέθους των ήδη υπαρχόντων κυττάρων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον έλεγχο της παιδικής παχυσαρκίας καθώς τα νέα λιποκύτταρα σχηματίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Η συσσώρευση μεγάλου αριθμού λιποκυττάρων στην παιδική ηλικία καθιστά πιο δύσκολη την καταπολέμηση της παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή.

Ποια παιδιά νοσούν από παχυσαρκία;

Τα υπέρβαρα τα παιδιά δεν είναι πάντα λαίμαργα και τεμπέλικα. Στην πραγματικότητα, πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι μερικά παχύσαρκα παιδιά δεν τρώνε περισσότερες θερμίδες από τους συνομηλίκους τους. Απλά χρειάζονται λιγότερη ποσότητα φαγητού και περισσότερη δραστηριότητα από αυτούς.
Μια ποικιλία από ορμονικές διαταραχές, όπως προβλήματα με την ινσουλίνη, τις ορμόνες του υποθαλάμου, της υπόφυσης και τις θυρεοειδικές ορμόνες, μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή παχυσαρκία. Υπάρχουν επίσης μια σειρά από σπάνια κληρονομική σύνδρομα (όπως σ.Laurence-Moon-Biedl, σύνδρομο Prader-Willi και σύνδρομο Cushing) που χαρακτηρίζονται από παχυσαρκία.
Σε περίπτωση που το ύψος ενός παιδιού είναι καλό ή προχωρημένο για την ηλικία του, οι παραπάνω ιατρικές παθήσεις είναι εξαιρετικά απίθανες. Από την άλλη πλευρά, ένα παχύσαρκο παιδί με αργή ανάπτυξη ύψους θα πρέπει οπωσδήποτε να αξιολογείται.

Ποιες είναι οι επιπλοκές της παχυσαρκίας;

Η παχυσαρκία μπορεί να οδηγήσει σε πολλά άλλα προβλήματα υγείας, όπως διαβήτη, υψηλή πίεση του αίματος και άσθμα. Στην πραγματικότητα, με την αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας, βλέπουμε επίσης μια ανησυχητική αύξηση του ποσοστού εφηβικής υψηλής αρτηριακής πίεσης, υψηλής χοληστερόλης και διαβήτη!

Πώς γίνεται η διάγνωση της παχυσαρκίας;

Τα διαγράμματα ανάπτυξης(καμπύλες αύξησης) μπορούν να μας βοηθήσουν να δούμε με ακρίβεια πως τα παιδιά μας μεγαλώνουν. Η καμπύλη ΔΜΣ(δείκτη μάζας σώματος), ειδικότερα, μπορεί να μας δώσει έγκαιρη προειδοποίηση, ακόμη και προτού ένα παιδί γίνει πραγματικά υπέρβαρο.

Πώς αντιμετωπίζεται η παχυσαρκία;

Η παχυσαρκία μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί, δεδομένου ότι πρέπει να γίνει μόνιμη αλλαγή στις βασικές διατροφικές συνήθειες και την σωματική δραστηριότητα του παιδιού. Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει να αλλάξουν οι διατροφικές συνήθειες όλης της οικογένειας. Ολόκληρη η οικογένεια πρέπει ν’ ακολουθήσει προσαρμοσμένο διαιτολόγιο. Φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής αλέσεως θα πρέπει να αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της διατροφής. Παράλληλα με την αλλαγή των διατροφικών συνηθειών της οικογένειας, πρέπει ν΄ αυξηθεί το ημερήσιο επίπεδο δραστηριότητας της με σωματική άσκηση.
Οι περισσότερες οικογένειες δεν είναι σε θέση να κάνουν αυτές τις αλλαγές στον τρόπο ζωής από μόνες τους και θα επωφεληθούν από την παρακολούθηση από κάποιον ειδικό διατροφολόγο, τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για 12 εβδομάδες. Η παρακολούθηση πρέπει να συνεχιστεί τουλάχιστον σε μηνιαία βάση για το υπόλοιπο του πρώτου έτους, και στη συνέχεια κάθε 3 έως 4 μήνες έως ότου οι νέες συνήθειες ριζωθούν πολύ βαθιά.

Πώς μπορεί η παχυσαρκία να προληφθεί;

Τα μωρά που θηλάζουν έχουν 30 τοις εκατό λιγότερο κίνδυνο για παχυσαρκία.
Η σωστή διατροφή χωρίς πολλά γλυκά και λιπαρές τροφές, η αποφυγή των αναψυκτικών και η μη υπερβολική κατανάλωση φαγητού μπορεί να αποτρέψει την παχυσαρκία.
Είτε το παιδί σας είναι μωρό είτε έφηβος, τώρα είναι η καλύτερη στιγμή για να βεβαιωθείτε ότι έχει τουλάχιστον 60 λεπτά κάθε μέρα φυσική δραστηριότητα, μέσω του παιχνιδιού ή ακόμη καλύτερα μέσω του αθλητισμού. Ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα των γονιών είναι να διδάξουν στα παιδιά τους κανόνες υγιεινής διατροφής και σωματικής άσκησης.

Ομιλία του παιδιού-συμβουλές.

Τα μωρά έχουν ένα έμφυτο ενδιαφέρον για την ανθρώπινη φωνή και μια φυσική τάση να ακούν και να επικεντρώνονται όταν κάποιος μιλάει. Βασιζόμενοι στα παραπάνω μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας στην εξέλιξη της ομιλίας του.

Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να μάθει να μιλά;

Μιλάτε όσο πιο συχνά μπορείτε με το παιδί σας. Προσπαθήστε να κάνετε μερικές από αυτές τις συζητήσεις μόνο ανάμεσα σε εσάς κι αυτό. Κοιτάξτε το, ενώ μιλάτε. Αφήστε το να δει το πρόσωπό σας, την έκφραση σας και τις χειρονομίες σας.
Αφήστε το παιδί σας να καταλάβει τι εννοείτε με κινήσεις που ταιριάζουν με αυτό που λέτε( πχ όταν το ντύνεται περιγράψτε τι κάνετε, τώρα βάζουμε το παντελονάκι, τώρα φοράμε τα παπουτσάκια μας).
Αφήστε το παιδί σας να δει τι αισθάνεστε με τις εκφράσεις του προσώπου σας και παράλληλα εξηγείστε του με απλές φράσεις(πχ πείτε του πόσο καλό παιδί είναι και χαμογελάστε ή μαλώστε το για κάτι που κάνει έχοντας αυστηρή έκφραση).
Βοηθήστε το παιδί σας να καταλάβει συνολικά την επικοινωνία σας. Δεν έχει σημασία κατά πόσον αυτό κατανοεί ακριβώς τα λόγια σας ή όχι. Εάν μαγειρεύετε κάτι, βάλτε πιάτα στο τραπέζι και στη συνέχεια πείτε του "Ήρθε η ώρα του γεύματος τώρα". Θα καταλάβει ότι το γεύμα του είναι έτοιμο και θα έρθει στο καρεκλάκι του. Ίσως δεν καταλάβει τις λέξεις «ώρα του μεσημεριανού " σημασία έχει να καταλάβει το νόημα. Τα παιδιά μαθαίνουν τις έννοιες των λέξεων μέσα από την κατανόηση τους.
Το παιδί σας μπορεί να μάθει νέες λέξεις και να τις χρησιμοποιεί σωστά, αλλά μπορεί να μην καταλαβαίνει τις αφηρημένες έννοιες που περιγράφουν αυτές οι λέξεις. Δεν μπορεί να καταλάβει ίσως την έννοια της υπόσχεσης, για παράδειγμα. Ωστόσο, μπορεί να χρησιμοποιήσει  τη λέξη. Αν του προσφέρουμε πέντε λεπτά περισσότερο παιχνίδι, αν υποσχεθεί να έρθει κατευθείαν στο κρεβάτι μετά, θα πει σου δίνω υπόσχεση.  Ωστόσο, η λέξη δεν είναι παρά μια συμφωνία. Μετά από αυτά τα πέντε λεπτά, θέλει ακόμη πέντε. Δεν μπορεί να καταλάβει τη μομφή στη φωνή σας, καθώς λέτε, «αλλά μου υποσχέθηκες." Σιγά σιγά μέσα από την επανάληψη γίνεται η κατανόηση όλου του φάσματος της γλώσσας.

Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να επικοινωνεί;

Βοηθήστε το παιδί σας να συνειδητοποιήσει ότι όλοι μιλούν γιατί υπάρχει ανάγκη για επικοινωνία. Εάν μιλάτε με τον εαυτό σας χωρίς να περιμένετε για μια απάντηση, ή αν δεν κάνετε τον κόπο να απαντήσετε όταν κάποιος μιλά σε σας, είναι βέβαιο ότι το παιδί θα αισθανθεί ότι τα λόγια είναι απλά ήχοι χωρίς νόημα. Γι αυτό κάντε διάλογο, όχι μονόλογο.
Αν κάποιος μιλάει στην τηλεόραση προσπαθήστε με απλά λόγια να εξηγήσετε στο παιδί τι περίπου λέει.
Παίξτε διαφόρους ρόλους μαζί με το παιδί σας, η ομιλία κάθε παιδιού προάγεται σημαντικά μέσα από το παιχνίδι.
Μεγάλο ρόλο επίσης στην διαμόρφωση της ομιλίας έχουν και τα ακούσματα που έχει το κάθε παιδί. Φροντίστε από πολύ μικρή ηλικία να του διαβάζεται παραμύθια και να του διηγείστε απλές ιστορίες που θα μπορεί να κατανοεί.

Ψυχοκινητική εξέλιξη του παιδιού από 1 μέχρι 5 ετών

13 μηνών: Βάζει και βγάζει κύβους από ένα κουτί. Παρακολουθεί αντικείμενα από μακριά (π.χ. τ’ αυτοκίνητα από το παράθυρο).
14 μηνών: Πίνει με βοήθεια από ποτήρι. Δείχνει τα μέρη του σώματος του άμα ερωτηθεί(τα ματάκια, το στόμα, τη μύτη, τα πόδια).
15 μηνών: Περπατάει καλά μόνο του. Ζητά αντικείμενα δείχνοντας με το δάχτυλό του. Μπορεί ν’ απασχοληθεί με τα παιχνίδια του για λίγη ώρα.
16 μηνών: Ανεβαίνει σκάλες με βοήθεια. Σκαρφαλώνει μόνο του στον καναπέ. Λέει αρκετές λεξούλες και κουβεντιάζει στην δική του γλώσσα.
17 μηνών: Μουτζουρώνει το χαρτί. Σχηματίζει πύργο με τρεις κύβους. Τρώει με κουτάλι.
1,5 ετών: Τρέχει, μιμείται άλλα άτομα, ξεφυλλίζει μ’ ενδιαφέρον βιβλίο με εικόνες, καταλαβαίνει σχεδόν τα πάντα και σχηματίζει φράσεις με δύο λεξούλες.
2 ετών: Ανεβοκατεβαίνει σκαλιά μόνο του. Βγάζει τα ρούχα του. Ανοίγει τις πόρτες γυρίζοντας το χερούλι. Ακούει  παραμυθάκια για λίγη ώρα με προσοχή.
2,5 ετών: Λέει ολόκληρο το όνομά του. Συνεχώς ρωτάει τι και  γιατί. Κατά την διάρκεια της ημέρας μπορεί να ελέγξει τους σφιγκτήρες του(οπότε είναι καιρός για να βγάλει την πάνα).
3 ετών: Χοροπηδάει, κάνει κουτσό. Αντιγράφει κύκλο ή ευθεία γραμμή. Μιλάει κανονικά και απαντάει σε ερωτήσεις.
3,5 ετών: Κόβει με ψαλίδι, στήνει τα παιχνίδια του στο πάτωμα και παίζει. Μετράει ως το δέκα. Ελέγχει τους σφιγκτήρες του και τις βραδινές ώρες. Κάνει ποδήλατο με τρεις ρόδες.
4 ετών: Έχει την έννοια του χρόνου (χθες, σήμερα, αύριο). Ζωγραφίζει διάφορες παραστάσεις ,γνωρίζει όλα τα χρώματα. Εντάσσεται σε ομάδα.
4,5 ετών: Πηδά πάνω από ένα εμπόδιο, περνά χάντρες μέσα από σπάγκο. Αντιλαμβάνεται αφηρημένες έννοιες. Αφηγείται γεγονότα.
5 ετών: Παίζει ανταγωνιστικά παιχνίδια και υπακούει στους κανόνες. Αναγνωρίζει τα γράμματα του αλφαβήτου και μπορεί να τα γράφει.

Ψυχοκινητική εξέλιξη του παιδιού τον πρώτο χρόνο

Νεογέννητο: Έχει το κεφάλι γυρισμένο στο πλάι και τα χέρια σε κλειστά σε μπουνίτσες.
1ος  μήνας: Όταν είναι μπρούμυτα ανασηκώνει το κεφαλάκι του. Αρχίζει να προσηλώνει τα μάτια στο πρόσωπο της μητέρας.
2ος μήνας: Χαμογελάει, γνωρίζει τα οικεία πρόσωπα, παρακολουθεί ένα αντικείμενο που κινείται.
3ος μήνας: Γελάει φωναχτά, βγάζει κραυγούλες (αγκου, αα, ου), παρακολουθεί ένα αντικείμενο κι απλώνει τα χέρια να το πιάσει, στηρίζει καλά το κεφάλι και σηκώνει το κορμάκι του με τα χέρια όταν είναι μπρούμυτα.
4ος μήνας: Πιάνει αντικείμενα με τα χέρια του και τα φέρνει στο στόμα.
5ος μήνας: Χαμογελάει στο είδωλό του στον καθρέφτη, κλωτσάει ζωηρά και κινεί τα χέρια του εκούσια.
6ος μήνας: Γυρίζει από μπρούμυτα ανάσκελα, αρχίζει να κάθεται με υποστήριξη, μεταφέρει αντικείμενα από το ένα χέρι στο άλλο, πετάει αντικείμενα όταν δε τα θέλει.
7ος μήνας: Κάθεται χωρίς υποστήριξη, στηρίζει το βάρος στα πόδια του, γυρίζει το κεφάλι κι εντοπίζει με τα μάτια την προέλευση ενός θορύβου. Μετακινείται έρποντας, δηλαδή σέρνεται με την κοιλίτσα του.
8ος μήνας: Τα βρέφη σ’ αυτή την ηλικία είναι κοινωνικά αλλά παράλληλα πολύ εξαρτημένα από την μητέρα τους, μπαμπαλίζουν δηλαδή λένε συλλαβές όπως μπα-μπα, ντα-ντα. Κρατάνε αντικείμενα με τα δύο χέρια και τα χτυπάνε μεταξύ τους.
9ος μήνας: Ξεκινάει το μπουσούλημα και ταυτόχρονα η εξερεύνηση του σπιτιού. Στέκεται όρθιο όταν υποστηρίζεται. Κάθεται πολύ σταθερά στον ποπό του και μπορεί σ’αυτή την θέση να παίξει με παιχνίδια.
10ος μήνας: Πιάνει τα αντικείμενα χρησιμοποιώντας τον δείκτη και τον αντίχειρα. Μπορεί να πετάξει μια μπάλα αν του ζητηθεί.
11ος μήνας: Μαθαίνει να κάνει διάφορες κινήσεις(π.χ. αντίο, παλαμάκια, να στείλει  φιλάκια). Σηκώνεται όρθιο από την καθιστή θέση πιάνοντας έπιπλα. Στέκεται στιγμιαία χωρίς υποστήριξη.
12ος μήνας: Περπατάει άμα του κρατάμε το ένα χέρι ή κάνει λίγα βήματα μόνο του. Λέει λεξούλες με νόημα(μαμά, άτα, νταντά κτλ). Αναγνωρίζει το όνομά του.